NÊN CHỌN HỌC TẠI VIỆT NAM HAY DU HỌC: KỲ 1 - CHƠI VƠI CHỌN NGÀNH CHỌN NGHỀ

Người Việt Nam có truyền thống hiếu học. Tâm lý chung của nhiều người là thích học đại học và học lên cao. Nhà nhà đi học, người người đi học, nhưng đi học vì phong trào, vì muốn có danh bằng cấp chứ không phải vì thực học. Giáo dục trở thành ngành thương mại, đáp ứng nhu cầu “học nhanh, học lên” của xã hội. Vì thế mà tỷ lệ thất nghiệp mỗi năm tăng cao hơn, các trường đại học vẫn quá tải trong khi nhân lực có chuyên môn lại không đủ đáp ứng cho thị trường lao động.


1. Học sinh thụ động, chọn ngành nghề học theo phong trào


Có một thực tế dễ dàng nhận thấy ở Việt Nam, đó là con cái chọn ngành học theo kỳ vọng của cha mẹ. Đa phần học sinh được cha mẹ vạch định sẵn con đường từ việc học THPT ở đâu, sẽ ôn thi khối ngành nào đến thi vào trường đại học nào. Bằng kinh nghiệm của thế hệ đi trước và dựa theo xu hướng của xã hội hiện tại, cha mẹ học sinh cho rằng lựa chọn của họ luôn luôn đúng và tốt nhất cho con em mình. Họ thường chọn những ngành nghề thời thượng nhưng đã bão hòa như kinh tế, tài chính, giáo viên,… Trong khi đó nhiều ngành nghề như thiết kế thời trang, thiết kế nội thất, phát triển website, xuất nhập khẩu, marketing,… thì ít được chú trọng. Theo dự báo, trong vòng 10 năm tới các ngành về chăm sóc sắc đẹp, khách sạn nhà hàng, kiến trúc xây dựng, công nghệ thực phẩm, cố vấn tài chính là những ngành sẽ đòi hỏi một lượng lao động rất lớn. Tuy nhiên, hầu hết các bậc phụ huynh và các em học sinh chưa có xu hướng tìm hiểu thông tin về các ngành nghề này.


Mong muốn con thành đạt là mong muốn chính đáng, tuy nhiên không phải cha mẹ nào cũng thấu hiểu khả năng và mong muốn của con. Có những học sinh luôn phải gồng mình làm điều không thích, vượt quá khả năng của bản thân dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng. Cũng có không ít những trường hợp gây ra sự phản ứng gay gắt, học sinh chán nản bỏ lỡ việc học hành. Hậu quả có thể kéo dài về sau, khi định hướng nghề nghiệp không đúng đắn, học sinh ra trường không xin được việc làm hoặc sẽ đi làm trái ngành nghề được đào tạo.


Có những em học sinh vẫn phân vân vào phút chót vì không biết chọn ngành chọn nghề nào cho phù hợp với bản thân. Thông tin quá nhiều nhưng lại không có định hướng chính xác khiến cho tâm lý của các em càng ngày càng hoang mang. 
 

>> Hội thảo du học Mỹ: Cơ hội nhận học bổng lên đến 800 triệu đồng từ Đại học SUNY Poly
 


2. Thực trạng hướng nghiệp ở Việt Nam 
 
Vài năm trở lại đây, công tác hướng nghiệp chọn ngành chọn nghề cho học sinh đã được một số trường THPT triển khai. Tuy nhiên, số lượng khá ít và cũng không đem lại hiệu quả tích cực. Nội dung hướng nghiệp chủ yếu là đưa ra thông tin chung về các trường, không đi sâu vào phân tích thị trường hoặc chỉ ra khả năng của học sinh thích hợp với ngành nghề gì, cũng không kích thích được tinh thần nỗ lực hết mình vì đam mê cho học sinh. Nguyên nhân là do thiếu đội ngũ chuyên gia chuyên nghiệp, hiểu biết sâu rộng về các ngành nghề, nhu cầu tuyển dụng của các doanh nghiệp và xu hướng nghề nghiệp trong tương lai. Các trường đại học, các cơ quan/tổ chức hướng nghiệp không chú trọng đào tạo đội ngũ tư vấn có kiến thức và cập nhật những thông tin liên tục thay đổi từ thị trường. Các trường phổ thông cũng không có sự liên kết chặt chẽ với các trường cao đẳng, đại học hoặc các trường cao đẳng, đại học cũng không có những liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp, xem nhu cầu thực của doanh nghiệp đang cần gì để đào tạo tốt cho sinh viên. Việc tìm kiếm thông tin ngành học, nghề học và việc làm vẫn là do học sinh tự loay hoay trong biển thông tin mông lung.
 
Một số trường phổ thông có mời các trường cao đẳng, đại học về tư vấn hướng nghiệp. Theo đúng quy trình thì hướng nghiệp luôn phải đi trước bước tuyển sinh, nhưng trên thực tế, các trường cao đẳng, đại học chỉ tập trung giới thiệu, giải đáp ngành nghề do trường đào tạo nhằm lôi kéo học sinh vào học. Học sinh quan tâm về sự đa dạng của các ngành nghề khác thì không được đáp ứng. 
 
Năm 2017, một vài doanh nghiệp đã triển khai các dự án hướng nghiệp THPT nhằm mang lại cho học sinh những thông tin bổ ích trước những lựa chọn mang tính đa chiều. Đây là những dự án thiết thực, tuy nhiên mới chỉ tiếp cận được số ít học sinh THPT ở nước ta. Nếu các dự án được triển khai sâu rộng hơn sẽ tạo ra những hiệu quả to lớn trong việc định hướng nghề nghiệp cho các em học sinh.
 
Những năm qua, điển hình như Công ty Du học UE cũng đã triển khai nhiều dự án hướng nghiệp cho học sinh ở thành phố Hồ Chí Minh và một số địa bàn lân cận. Là đơn vị tiên phong trong việc tổ chức “Định hướng nghề cho các em học sinh THPT tại Việt Nam” dưới góc nhìn của Doanh nhân, doanh nghiệp, mang lại những chia sẽ rất thực tế và thú vị về tình hình lao động, nhân sự và nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp. Năm 2017, UE sẽ tiếp tục triển khai chương trình “Định hướng nghề dưới góc nhìn doanh nhân” với quy mô rộng hơn trải dài từ miền Trung tới miền Nam, Cao Nguyên. Với nỗ lực lan tỏa các giá trị thiết thực cho xã hội, UE mong muốn sẽ trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản nhất để lựa chọn một ngành học phù hợp với khả năng, phù hợp với nhu cầu xã hội và phù hợp quá trình hội nhập hiện nay.
 
3. Học đại học và ra trường vẫn thất nghiệp
 
Hệ thống giáo dục ở nước ta chưa hoàn thiện, thường xuyên cải cách và đang trong quá trình đổi mới toàn diện. Hầu như mỗi năm Bộ Giáo dục Đào tạo đều bổ sung, sửa đổi các điều luật trong nhiều bậc học khác nhau, trong đó có giáo dục đại học. Hiện nay, tình trạng nội dung chương trình nặng về lý thuyết, xa rời thực tế và đào tạo không nhắm đến nhu cầu của xã hội. Các trường cao đẳng, đại học không có sự liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp, chưa nắm bắt được nhu cầu tuyển dụng nên việc đào tạo không hiệu quả và doanh nghiệp thường phải đào tạo lại. Nội dung chương trình không được cập nhật theo xu thế thay đổi quá nhanh của thế giới bên ngoài. Nguồn nhân lực phục vụ trực tiếp trong hệ thống lại không được bồi dưỡng thường xuyên về các phương pháp giảng dạy hiện đại. Ngày càng có nhiều trường đại học được thành lập, nhiều ngành học được nhân rộng khắp nơi mà không dựa theo nhu cầu và sự thay đổi nhu cầu mỗi ngày của doanh nghiệp, của xã hội.
 
Hiện nay cả nước có 412 trường đại học, cao đẳng với khoảng 2,2 triệu sinh viên trong tổng số 95 triệu dân, tỷ lệ cao hơn cả các quốc gia phát triển. Năm 2016, có khoảng 200.000 cử nhân và thạc sĩ thất nghiệp. Bộ Lao động Thương binh và Xã hội dự báo, năm 2017 số lượng người thất nghiệp có bằng cử nhân sẽ gia tăng, hơn 200.000 người so với năm 2016. Tuy nhiên, thừa thì vẫn thừa mà thiếu thì vẫn thiếu.
 
Số người thất nghiệp gia tăng không ngừng nhưng các công ty vẫn đang cần số lượng lớn những lao động có tay nghề, có chuyên môn, có kỹ năng tốt. Ở hầu hết các công ty đều diễn ra tình trạng đào tạo lại lao động sau khi tuyển vào làm. Việc đào lại gây ra nhiều lãng phí về thời gian và tài chính của người lao động và người sử dụng lao động.
 

>>  Du học Úc - Làm hồ sơ miễn phí - Rinh ngày IPhone 7
 

Nếu bạn muốn học đại học, hãy nghĩ đến “đầu ra” khi thi vào trường nào đó. Bạn hãy lên kế hoạch học tập và thực hành cụ thể, tự trau dồi ngoại ngữ và các kỹ năng cơ bản cho mình, chắc chắn bạn sẽ thành công. Nếu không thể lên kế hoạch cho tương lai của mình, hãy tìm con đường khác. Học đại học ở Việt Nam không phải là cánh cửa duy nhất, cũng không phải cánh cửa cuối cùng để dẫn tới thành công. 
 
4. Dư thừa nhân lực ngành hot – thiếu nhân lực những ngành cơ bản
 
Trong những năm gần đây, thị trường lao động tại những thành phố luôn diễn biến tình trạng mất cân đối trong cơ cấu ngành nghề và trình độ nghề chuyên môn lành nghề và nhân lực. Nguyên nhân bắt đầu từ đào tạo, thứ nhất là chất lượng đào tạo không cao, thứ hai là đào tạo không đáp ứng nhu cầu thị trường lao động.
 
Theo xu thế xã hội, đã có những ngành được ưa chuộng trong một thời gian khá dài như ngành kế toán – kiểm toán, tài chính - ngân hàng,… Đây là những ngành có thu nhập cao lại dễ xin việc. Vì thế, hầu hết các trường đại học đều có mã ngành đào tạo, mỗi năm thu hút hàng trăm ngàn sinh viên theo học. Hệ quả là nguồn nhân lực được đào tạo quá nhiều, gây ra dư thừa, chỉ tính riêng trên thị trường Hà Nội nguồn cung đã gấp 11,8 lần so với nhu cầu xã hội vào năm 2015.
 
Trước đây, hầu hết các bậc cha mẹ đều mong muốn con mình trở thành giáo viên – một nghề được kính trọng trong xã hội và có thu nhập ổn định. Theo đó đã xuất hiện rất nhiều con số đáng báo động. Theo báo cáo của Hội thảo Khoa học Quốc gia , năm 2016 chỉ tiêu đào tạo giáo viên của cả nước lên đến 65.322 trong khi Chính phủ yêu cầu mỗi năm đào tạo khoảng 55.000 giáo viên. Tính đến năm 2020, dự kiến Việt Nam sẽ thừa khoảng 70.100 sinh viên tốt nghiệp sư phạm, số lượng thạc sĩ và tiến sĩ tốt nghiệp ngành sư phạm bị thất nghiệp cũng sẽ tăng lên không ngừng.
 
Những ngành nghề cơ bản phù hợp với xu hướng phát triển hiện nay như kinh doanh, nhân viên chăm sóc khách hàng, nhân viên tư vấn tín dụng – đầu tư tài chính, kỹ sư cơ khí, quản lý kho, nhân viên kỹ thuật, chuyên viên làm đẹp, tư vấn tâm lý, an ninh mạng, phát triển phần mềm,… lại đang thiếu lao động cung ứng cho thị trường. Các ngành nghề này này không được đào tạo phổ biến và không thu hút được nhiều học sinh. Cá biệt những nghề như tư vấn làm đẹp, chăm sóc sức khỏe lại được đào tạo tự phát trong một thời gian ngắn bởi quan niệm những ngành nghề đó không cần phải được học bài bản chuyên sâu.
 
Theo dự báo, những ngành hot được ưa chuộng hiện nay cũng như trong khoảng 5 - 10 năm tới ở Việt Nam sẽ là marketing, chăm sóc sức khỏe, công nghệ sinh học, cố vấn tài chính, thu thập và phân tích thông tin,… Các ngành nghề này đã được đào tạo bài bản từ cách đây vài thập niên ở các quốc gia phát triển. Xu hướng đào tạo đón đầu để thích ứng với phát triển ở hệ thống giáo dục của chúng ta chưa thực sự nhạy bén, cho nên, ngành đào tạo vẫn loay hoay với nhiều bất cập.
 
 
Học sinh và gia đình có nhìn thấy những con số về tỷ lệ thất nghiệp này không? Những con số này đang hàng ngày hàng giờ xuất hiện tràn lan trên các báo đài. Nhưng tại sao tỷ lệ thất nghiệp mỗi năm vẫn gia tăng? Tại sao học sinh không thể chọn cho mình một ngành nghề thích hợp? Tại sao họ không thể làm chủ tương lai của mình với một sự đảm bảo chắc chắn về nghề nhiệp? Câu trả lời vẫn là: họ chưa có một định hướng nghề nghiệp đúng nghĩa. 
 
5. Công thức hướng nghiệp học sinh của Mỹ
 
Trước khi vào học lớp 1, trẻ em ở Mỹ phải trải qua một kỳ thi sát hạch kiểm tra trình độ tiếng Anh để được nhận vào trường. Các bé được đặt ra mục tiêu cá nhân và nhận sự hỗ trợ của cha mẹ và giáo viên để thực hiện mục tiêu đó. Chương trình học cấp 1 và cấp 2 bao gồm những kiến thức tổng quát ở trình độ thiếu nhi. Học sinh ở Mỹ rất thích đến trường, việc học là một niềm vui, trường học là nơi được thể hiện bản thân tốt nhất. Từ cấp tiểu học, học sinh sẽ được hướng dẫn để suy nghĩ về những sở thích và năng lực riêng. Ở cấp lớn hơn, họ được dạy cách ứng dụng tài năng của mình vào một nghề cụ thể nào đó. Bậc trung học bắt đầu từ lớp 9 đến lớp 12, chương trình học có một số môn bắt buộc và một số môn tự chọn đào tạo theo phương thức tín chỉ. Phương pháp này được áp dụng linh hoạt, kích thích tinh thần học tập cho học sinh, nếu có khả năng học sinh có thể hoàn thành sớm chương trình học phổ thông. Vì thế ở Mỹ, việc các bạn tốt nghiệp đại học năm 16 tuổi không phải là điều quá ngạc nhiên. Ngoài chương trình học ở trường, học sinh được tham gia các lớp bóng đá, bóng bầu dục, piano, ballet, mỹ thuật,… Nếu có năng khiếu thì sẽ được nhà trường cấp học bổng để phát triển ngay sau khi hoàn thành chương trình phổ thông. Tại trường học, đội ngũ giáo viên cố vấn (3-5 người) sẽ đồng hành cùng học sinh, giúp học sinh xác định rõ điểm yếu điểm mạnh, vạch rõ lộ trình tương ứng để học sinh xác định ngành học, trường học cho mình. Lộ trình bao gồm cách thức tìm kiếm thông tin, làm hồ sơ cá nhân, các thang điểm cần đạt trong các môn học, các bài thi điều kiện cần vượt qua trong từng giai đoạn cụ thể, những điểm cần chú ý trong các bài thực hành tại trường,… Học sinh có thể đăng ký tham gia vào hoạt động của trường đại học, công ty hay tổ chức mà mình muốn theo học với sự giới thiệu từ giáo viên. Những định hướng này giúp họ hiểu rõ con đường cần đi và mục tiêu phải theo đuổi.
 
Giáo dục nghề nghiệp ở trường phổ thông luôn được coi trọng ở Mỹ. Việc tích hợp giáo dục văn hóa và giáo dục nghề đang là xu hướng chính để Mỹ giảm thiểu tối đa tỷ lệ người thất nghiệp trong xã hội. Hơn nữa, Mỹ còn có cách chính sách mở về giáo dục, tạo điều kiện cho người học phát triển tối đa bản thân và năng lực. Sự linh hoạt trong giáo dục không phải chỉ dành riêng cho cư dân Mỹ mà dành cho nhiều đối tượng, nhiều trình độ đến từ khắp nơi trên thế giới.
 
Lời kết: Thế giới đang phát triển và thay đổi hàng ngày hàng giờ. Muốn bắt kịp xu hướng thế giới, người Việt trẻ phải có ý thức suy nghĩ và hoạt động độc lập, không ngừng nâng cao kiến thức nghề nghiệp, phát triển kỹ năng bản thân,… Trong một nền giáo dục còn nhiều bất cập như hiện nay ở nước ta, các bạn dễ bị rơi vào trạng thái hoang mang, chới với khi chọn ngành nghề để theo đuổi. Vậy lựa chọn ngành chọn nghề như thế nào cho đúng? Các bạn hãy đón đọc ở kỳ sau.
 
                                                                                   Thạc sĩ Nguyễn Xuân Thời
Chuyên gia tư vấn giáo dục
 

---

- Tư vấn du học miễn phí: 0906 921 539 (Ms. Phương)
- Đăng kí thông tin Học Bổng, Du Học các nước:  goo.gl/forms/llkfce1MjZyaZI6p2

 Website: http://duhocue.edu.vn
 Facebook: Du học UE

 CÔNG TY DU HỌC UE
 Trụ sở chính
 Địa chỉ: 21 Mai Thị Lựu, P. ĐaKao, Q.1, Tp. Hồ Chí Minh 
 Điện thoại: (028) 3911 0102
 Hotline: 1800 6972 (Miễn Phí Cuộc Gọi) - 20 lines
 Chi nhánh Quận 1 - Tp. HCM
 Địa chỉ: 28C Mai Thị Lựu, P. ĐaKao, Q.1, Tp. Hồ Chí Minh
 Điện thoại: (028) 3911 0234
 Hotline: 1800 6972 (Miễn Phí Cuộc Gọi)
 Chi nhánh Đà Nẵng
 Địa chỉ: 272 Nguyễn Văn Linh, P. Thạc Gián, Q. Thanh Khê, Tp. Đà Nẵng 
 Điện thoại: (0236) 3655 121
 Hotline: 1800 6972 (Miễn Phí Cuộc Gọi) - 10 lines